Deniz turizminin, amatör balıkçılığın ve su sporlarının hızla yaygınlaştığı ülkemizde, mavi suların sunduğu keyif kadar barındırdığı riskler de her geçen gün daha fazla gündeme geliyor. Özellikle yaz aylarında ve geçiş mevsimlerinde artan deniz trafiği, beraberinde üzücü kazaları da getirebiliyor. Bu durumun önüne geçmek ve denizlerde tam güvenliği sağlamak amacıyla harekete geçen Sahil Güvenlik Komutanlığı, deniz araçlarında ve su aktivitelerinde can yeleği kullanımı konusunda kapsamlı bir bilgilendirme çalışması başlattı. Kamuoyuna yönelik yapılan bu uyarılar, denizlerdeki can kayıplarını en aza indirmeyi ve toplumda güçlü bir güvenlik kültürü oluşturmayı hedefliyor.
Sahil Güvenlik’ten Hayati Çağrı: Can Yeleği Sadece Bir Aksesuar Değildir
Sahil Güvenlik ekiplerinin denizlerde gerçekleştirdiği rutin denetimler ve arama kurtarma faaliyetlerinden elde edilen veriler, deniz kazalarında yaşanan can kayıplarının çok büyük bir kısmının can yeleği takmamaktan kaynaklandığını ortaya koyuyor. Komutanlık tarafından yapılan resmi açıklamada, denize açılan her bireyin, yüzme derecesi ne olursa olsun mutlaka standartlara uygun bir can yeleği bulundurması ve bunu doğru şekilde giymesi gerektiği vurgulandı. Denizde havanın aniden değişebileceği, akıntıların ve görünmeyen girdapların en deneyimli yüzücüleri bile çaresiz bırakabileceği hatırlatıldı.
Yapılan bilgilendirmede, can yeleklerinin sadece acil durumlarda tekneden tahliye edilirken giyilecek bir araç olmadığı, özellikle küçük teknelerde, şişme botlarda ve su sporu araçlarında seyir halindeyken sürekli olarak üzerlerinde bulunması gerektiği belirtildi. Sahil Güvenlik uzmanları, ani bir alabora durumunda veya tekneden düşme anında panik ve soğuk su şoku nedeniyle insanların can yeleği giymeye fırsat bulamadığını, bu yüzden koruyucu ekipmanın henüz limandan ayrılmadan önce kuşanılması gerektiğini ifade ediyor.
Yasal Mevzuat ve Denetimler: Cezai İşlemler Kapıda
Denizlerde can güvenliğinin sağlanması sadece bir tavsiye değil, aynı zamanda yasal bir zorunluluktur. Limanlar yönetmeliği ve ilgili denizcilik mevzuatlarına göre, her türlü deniz aracında yolcu ve mürettebat sayısı kadar onaylı can yeleği bulundurulması zorunludur. Sahil Güvenlik Komutanlığı unsurları, yaptıkları denetimlerde bu kurallara uymayan tekne sahiplerine ve işletmecilere idari para cezası uygulamaktadır.
Gündemdeki yasal düzenlemeler ve denetimlerin sıkılaştırılması kararı, deniz turizminin sürdürülebilirliği ve ülke prestiji açısından da büyük önem taşıyor. Özellikle ticari yolcu taşımacılığı yapan tekneler, günübirlik tur tekneleri ve su sporları istasyonları bu denetimlerin odak noktasında yer alıyor. Eksik ekipmanla denize açılan veya yolcularına can yeleği giydirmeyen işletmeler hakkında yasal işlem başlatılarak faaliyetlerinin durdurulmasına kadar varan yaptırımlar uygulanabiliyor. Yetkililer, kurallara uymanın cezadan kaçınmak için değil, insan hayatını korumak için bir vatandaşlık görevi olduğunu hatırlatıyor.
Halk Sağlığı Açısından Deniz Güvenliği ve Soğuk Su Şoku
Deniz kazalarında yaşanan ölümlerin ardındaki fizyolojik nedenler incelendiğinde, tıp dünyasının ve arama kurtarma uzmanlarının sıklıkla üzerinde durduğu en büyük tehlike soğuk su şokudur. Su sıcaklığı ne olursa olsun, aniden suya düşen bir insanın vücudu savunma mekanizması olarak istemsizce derin bir nefes alma refleksine girer. Eğer bu esnada kişinin kafası suyun altındaysa, doğrudan akciğerlere su dolarak boğulma süreci saniyeler içinde başlar.
Can yelekleri, tasarımı gereği suya düşen kişinin başını ve ağzını su yüzeyinin üzerinde tutacak şekilde üretilmiştir. Bu sayede, kişi bilincini kaybetse veya soğuk su şoku nedeniyle geçici bir felç durumu yaşasa bile nefes yolu açık kalır. Halk sağlığı uzmanları, boğulma vakalarının önlenebilir kazalar kategorisinde yer aldığını ve doğru ekipman kullanımıyla bu oranların yüzde seksenin üzerinde düşürülebileceğini belirtiyor. Sağlık bakanlığı verileriyle de desteklenen bu durum, deniz güvenliği eğitimlerinin ilkokul seviyesinden itibaren verilmesi gerektiğine işaret ediyor.
Doğru Can Yeleği Nasıl Seçilir ve Kullanılır?
Piyasada farklı amaçlar için üretilmiş pek çok can yeleği modeli bulunmaktadır. Ancak her yelek, her deniz aktivitesi için uygun değildir. Doğru bir koruma sağlamak için Sahil Güvenlik Komutanlığı şu kriterlere dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor:
- Standartlara Uygunluk: Satın alınan veya kullanılan can yeleğinin mutlaka uluslararası denizcilik standartlarına (SOLAS, CE veya ISO onaylı) uygun olması gerekir.
- Ağırlık ve Beden Uyumu: Can yelekleri kullanıcının kilosuna ve beden yapısına göre seçilmelidir. Çocuklar için özel olarak üretilmiş, bacak arasından geçen emniyet kemerine sahip modeller tercih edilmelidir.
- Yüzdürebilirlik Derecesi (Newton Değeri): Sakin sularda kullanılan yelekler ile açık denizlerde kullanılan yeleklerin kaldırma kuvveti farklıdır. Açık deniz seyirleri için en az 150 Newton (150N) değerinde yelekler seçilmelidir.
- Bakım ve Kontrol: Özellikle şişebilir (otomatik/manuel gazlı) can yeleklerinin tüpleri ve tetikleme mekanizmaları her sezon öncesinde kontrol edilmeli, son kullanma tarihleri geçmiş tüpler yenilenmelidir.
Deniz Kazalarında İlk Yardım ve Hayatta Kalma Zinciri
Denizde meydana gelen bir kaza anında soğukkanlılığı korumak hayat kurtarır. Can yeleği takmış bir birey, su üzerinde kalma mücadelesi verirken enerjisini korumalıdır. Eğer yardımın gelmesi zaman alacaksa, vücut ısısını korumak için kollar vücuda bitişik, bacaklar ise göğse doğru çekilmiş şekilde (cenin pozisyonu) beklenmelidir. Bu pozisyon, vücudun en hızlı ısı kaybeden bölgelerini koruyarak hipotermi süresini geciktirir.
Grup halindeki kazalarda ise kişilerin birbirine tutunarak tek bir kütle oluşturması, hem su üzerinde görünürlüğü artırır hem de ortak vücut sıcaklığının korunmasına yardımcı olur. Sahil Güvenlik telsiz kanalları (VHF Kanal 16) ve Alo 158 acil yardım hattı, denizde tehlikeye düşen herkesin ilk başvurması gereken iletişim kanallarıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Can yeleği takmak yasal olarak zorunlu mudur?
Evet, amatör veya ticari fark etmeksizin tüm deniz araçlarında kişi sayısı kadar standartlara uygun can yeleği bulundurulması yasal bir zorunluluktur. Yapılan denetimlerde can yeleği eksik olan veya kurallara uymayan teknelere idari para cezası kesilmektedir.
Yüzme bilen birinin can yeleği takması gerekir mi?
Kesinlikle gereklidir. Deniz kazalarında ani düşüşler, yaralanmalar, baygınlıklar veya soğuk su şoku gibi durumlar yüzme yeteneğinizi tamamen devre dışı bırakabilir. Can yeleği, bilincinizi kaybetseniz bile başınızı suyun üzerinde tutarak boğulmanızı önler.
Çocuklar için can yeleği seçerken nelere dikkat edilmelidir?
Çocuklar için alınan can yeleklerinin bacak arasından geçen emniyet şeritlerine sahip olması şarttır. Bu şeritler, çocuğun yeleğin içinden kayarak suya batmasını engeller. Ayrıca yeleğin çocuğun kilosuna tam uyumlu olması ve baş desteğinin bulunması hayati önem taşır.
Şişme (gazlı) can yelekleri güvenli midir?
Evet, oldukça güvenlidir ve hareket kabiliyetini kısıtlamadığı için profesyonel denizciler tarafından sıklıkla tercih edilir. Ancak bu yeleklerin içindeki karbondioksit tüplerinin ve tuz tabletlerinin periyodik olarak kontrol edilmesi ve bakımının yapılması şarttır.
